दोन महिलांचा मृत्यू आणि हजारो संशयित बनावट हेल्मेट जप्त; कठोर अंमलबजावणी व ग्राहक जनजागृतीची गरज अधोरेखित
अमरावती : महाराष्ट्रातील अमरावती येथे झालेल्या एका दुर्दैवी रस्ते अपघातात हेल्मेट घातलेले असूनही दोन महिलांचा मृत्यू झाल्यानंतर बनावट हेल्मेटच्या विक्रीविरोधात मोठी कारवाई करण्यात आली आहे. या घटनेमुळे भारतातील दुचाकी वाहन बाजारात बनावट सुरक्षा उपकरणांच्या वाढत्या प्रमाणाबाबत पुन्हा एकदा गंभीर चिंता व्यक्त करण्यात येत आहे.
माध्यमांमध्ये प्रसिद्ध झालेल्या वृत्तानुसार, दोन्ही महिला दुचाकीवर प्रवास करत असताना त्यांचा भीषण अपघात झाला. अपघाताच्या वेळी त्यांनी हेल्मेट घातले होते; मात्र प्राथमिक तपासात असे समोर आले आहे की संबंधित हेल्मेट आवश्यक संरक्षण देण्यात अपयशी ठरले. त्यामुळे ही हेल्मेट बनावट किंवा निकृष्ट दर्जाची असावीत, अशी शक्यता व्यक्त करण्यात येत आहे. या घटनेमुळे बाजारात उपलब्ध असलेल्या हेल्मेटच्या गुणवत्तेबाबत तसेच प्रमाणित सुरक्षा उपकरणांच्या नावाखाली विकल्या जाणाऱ्या बनावट उत्पादनांबाबत गंभीर प्रश्न निर्माण झाले आहेत.
घटनेनंतर अमरावती वाहतूक पोलिसांनी प्रादेशिक परिवहन कार्यालय (आरटीओ) यांच्या संयुक्त सहकार्याने संशयित बनावट हेल्मेटचा साठा असलेल्या गोदामावर छापा टाकला. या कारवाईदरम्यान बनावट किंवा दिशाभूल करणाऱ्या आयएसआय चिन्हांकित हजारो संशयित हेल्मेट जप्त करण्यात आली. प्राथमिक तपासणीत अनेक हेल्मेट साध्या इम्पॅक्ट चाचणीतच तडकल्याचे आढळून आले असून, ती भारतीय मानक ब्युरो (बीआयएस ) यांनी निर्धारित केलेल्या सुरक्षा निकषांनुसार नसल्याचे स्पष्ट झाले आहे.
अधिकाऱ्यांनी या बनावट हेल्मेटच्या उत्पादन आणि वितरण साखळीचा तपास सुरू केला आहे. प्राथमिक माहितीनुसार, ही हेल्मेट अत्यंत कमी किमतीत रस्त्यावरील विक्रेते आणि अनधिकृत विक्री केंद्रांद्वारे विकली जात होती. त्यामुळे ग्राहकांना ती अस्सल आणि प्रमाणित हेल्मेट असल्याचा भास निर्माण केला जात होता.
या घटनेमुळे बनावट हेल्मेटमुळे निर्माण होणारा गंभीर धोका पुन्हा एकदा समोर आला आहे. दिसायला प्रमाणित हेल्मेटसारखी वाटणारी ही उत्पादने प्रत्यक्षात आवश्यक संरचनात्मक मजबुती, धक्का शोषण्याची क्षमता, सुरक्षित लॉकिंग प्रणाली आणि दर्जेदार साहित्य यांचा अभाव असल्यामुळे अपघाताच्या वेळी पूर्णपणे निष्प्रभ ठरू शकतात. रस्ता सुरक्षा तज्ज्ञांच्या मते, अशा बनावट हेल्मेटमुळे डोक्याला गंभीर किंवा प्राणघातक दुखापत होण्याचा धोका मोठ्या प्रमाणात वाढतो.
रस्ता सुरक्षा तज्ज्ञांनी अमरावती पोलिस आणि आरटीओ यांनी केलेल्या तातडीच्या कारवाईचे स्वागत केले असून, ग्राहकांना बनावट आणि धोकादायक उत्पादनांपासून वाचविण्यासाठी हे महत्त्वाचे पाऊल असल्याचे म्हटले आहे. त्यांनी देशभर अशाच प्रकारच्या विशेष मोहिमा राबवून बनावट हेल्मेट तयार करणारे, वितरक, घाऊक विक्रेते आणि किरकोळ विक्रेत्यांवर कठोर कारवाई करण्याची मागणी केली आहे.
ही घटना अशा वेळी घडली आहे, जेव्हा भारत सरकार रस्ता सुरक्षा नियम अधिक कडक करत आहे. सरकारने सर्व चालक आणि मागे बसणाऱ्या प्रवाशांसाठी बीआयएस -प्रमाणित हेल्मेट वापरणे अनिवार्य केले आहे. तसेच, मोटारसायकल किंवा स्कूटरवर मागे बसून प्रवास करणाऱ्या चार वर्षे व त्यावरील वयाच्या मुलांसाठीही बीआयएस -प्रमाणित हेल्मेट वापरणे बंधनकारक करण्यात आले आहे. तज्ज्ञांचे मत आहे की केवळ हेल्मेट घालणे पुरेसे नाही, तर ते अस्सल आणि बीआयएस -प्रमाणित असणे तितकेच आवश्यक आहे.
ग्राहकांनी हेल्मेट खरेदी करताना केवळ अधिकृत विक्रेते आणि विश्वासार्ह विक्री केंद्रांची निवड करावी. बीआयएस प्रमाणपत्र आणि आयएसआय चिन्ह तपासावे, खरेदीची पावती घ्यावी आणि अतिशय कमी किमतीत मिळणाऱ्या संशयास्पद उत्पादनांपासून दूर राहावे. तसेच हेल्मेटवरील उत्पादनाची माहिती, प्रमाणन चिन्हे आणि एकूण दर्जा काळजीपूर्वक तपासावा.
अमरावतीतील ही दुर्दैवी घटना हे स्पष्टपणे अधोरेखित करते की केवळ हेल्मेट परिधान करणे पुरेसे नाही, तर ते अस्सल आणि बीआयएस -प्रमाणित असणेच जीव वाचवू शकते. हजारो संशयित बनावट हेल्मेट जप्त झाल्यामुळे देशातील बनावट हेल्मेटचा वाढता बाजार पुन्हा एकदा उघड झाला आहे. त्यामुळे कठोर अंमलबजावणी, प्रभावी बाजार निरीक्षण आणि व्यापक जनजागृती मोहीम राबविणे ही काळाची गरज आहे, जेणेकरून प्रत्येक दुचाकीस्वार, मागे बसणारा प्रवासी आणि प्रत्येक बालप्रवासी भारताच्या निर्धारित सुरक्षा मानकांनुसार सुरक्षित हेल्मेटच वापरेल.
